Винительный падеж единственного числа

Tekil akuzatif hal

Bu derste ne öğreneceksiniz?

A2 #1'de bir şeyin NEREDE olduğunu prepozitif hâlle söyledin (в шко́ле).
Şimdi ikinci hâli öğreniyorsunuz: akuzatif hâl (yükleme / «-i» ve yön «-e»
hâli). Üç işi bir arada yapar: (1) fiilin doğrudan NESNESİ — что? кого?
«кни́гу чита́ю, бра́та ви́жу»; (2) YÖN — куда? «в теа́тр иду́» (prepozitif
«в теа́тре» = neredeyim ile karşıt); (3) SÜRE — как до́лго? «жду мину́ту».
Ek kuralı cinsiyete VE canlılığa bağlıdır: dişil -а/-я görünür biçimde
-у/-ю olur (кни́га → кни́гу); cansız eril ve nötr isim HİÇ değişmez (стол,
письмо́); ama canlı eril isim -а alır (брат → бра́та). Türkçede «kitabı
okuyorum» ile «okula gidiyorum» ayrı eklerle olur; Rusçada ikisi de akuzatiftir.

Açıkken Rusça kelimenin üzerine gelin, Türkçesi görünsün.
Giriş

Yeni soru: Кого? Что? Куда?

A1 ve A2 #1'de isimleri ya sözlük biçiminde (Это стол) ya da prepozitif
hâlde (в столе́) gördünüz. Şimdi üçüncü kullanım: fiilin NESNESİ ve gidilen
YÖN. Bu hâlin adı akuzatif hâldir ve üç ayrı soruya cevap verir:

Что? (neyi?) → Я чита́ю кни́гу. (Kitabı okuyorum.)
Кого? (kimi?) → Я ви́жу бра́та. (Kardeşi görüyorum.)
Куда? (nereye?) → Я иду́ в шко́лу. (Okula gidiyorum.)

Dikkat: A2 #1'deki «Я в шко́ле» (okuldayım — где?) ile buradaki «Я иду́
в шко́лу» (okula — куда?) aynı edatı (в) kullanır ama farklı hâldedir.
Neredeyim → prepozitif (-е); nereye → akuzatif (-у). Bu ders o iki yolu
ayırmayı da öğretir.

Kural

Dişil -а / -я → -у / -ю (görünür değişim)

Akuzatifte en çok göze çarpan değişim dişil isimlerdedir. Kural basit:
son -а yerine -у, son -я yerine -ю koyun.

кни́га → кни́гу (Я чита́ю кни́гу.)
шко́ла → шко́лу (Иду́ в шко́лу.)
рабо́та → рабо́ту (Иду́ на рабо́ту.)
му́зыка → му́зыку (Слу́шаю му́зыку.)
неде́ля → неде́лю (Жду неде́лю.) (-я → -ю)
семья́ → семью́ (Люблю́ семью́.) (-я → -ю)

Bu kural canlı-cansız fark etmez: sestra dişil olduğu için canlı olsa
da -у alır: сестра́ → сестру́ (Я ви́жу сестру́).

Я о́чень люблю́ му́зыку. Müziği çok seviyorum. му́зыка → му́зыку : dişil -а her zaman -у olur.
Ка́ждый день я чита́ю газе́ту. Her gün gazete okuyorum. газе́та → газе́ту : nesne (что?) → akuzatif.
Ма́ша идёт в шко́лу. Maşa okula gidiyor. шко́ла → шко́лу : YÖN (куда?) → в + akuzatif, «в шко́ле» DEĞİL.
Я ви́жу сестру́. Kız kardeşi görüyorum. сестра́ → сестру́ : dişil canlı da -у alır (canlılık yalnız erilde görünür).
Kural

Değişmeyenler: cansız eril, nötr, dişil -ь

Üç grup akuzatifte sözlük biçiminde KALIR — hiç ek almaz. Bu Türkçe
konuşan için rahatlatıcıdır ama unutulunca da «neden değişmedi?» şaşkınlığı
yaratır. Ezberle:

• CANSIZ eril (что? — nesne):
стол → Я ви́жу стол. теа́тр → Иду́ в теа́тр.
магази́н, го́род, дом, фильм, уро́к — hepsi aynı kalır.
• NÖTR isim (-о / -е):
письмо́ → Пишу́ письмо́. окно́ → Мо́ю окно́.
• Dişil -ь ile bitenler:
тетра́дь → Беру́ тетра́дь. дверь → Открыва́ю дверь.

Yani sözlük biçimiyle akuzatifi aynı görünen isimlerde değişim SIFIRDIR;
«в теа́тр» (куда) ile «теа́тр» (sözlük) aynı yazılır — farkı yalnız edat
ve fiil belli eder.

Ве́чером я смотрю́ фильм. Akşam film izliyorum. фильм cansız eril → değişmez; nesne olsa da sözlük biçiminde.
Он пи́шет письмо́. O mektup yazıyor. письмо́ nötr → değişmez.
Я беру́ тетра́дь и ру́чку. Defter ve kalem alıyorum. тетра́дь (dişil -ь) değişmez; ру́чка → ру́чку (dişil -а değişir).
Kural

Canlı eril tuzağı: kişi/hayvan nesne → -а / -я

İşte akuzatifin asıl zorluğu. Eril bir isim CANLI ise (bir insan ya da
hayvan) ve nesne olursa, sözlük biçiminde KALMAZ — sonuna -а (yumuşaksa
-я) alır. Bu tam da genitif (iyelik) hâline benzer.

брат → Я ви́жу бра́та. (кого? — kimi?)
студе́нт → Я зна́ю студе́нта.
друг → Я жду дру́га.
врач → Я ви́жу врача́.
кот → Я люблю́ кота́. (hayvan da canlıdır)

Karşılaştırın — AYNI cümlede cansız eril hiç değişmezken canlı eril -а alır:

Я ви́жу стол. (cansız → değişmez)
Я ви́жу бра́та. (canlı → -а)

Kural yalnız ERİL isimde göze çarpar: dişil canlı (сестра́ → сестру́)
zaten -у alır, cansızdan farkı yoktur.

Ты зна́ешь моего́ дру́га? — Да, я ви́жу дру́га ка́ждый день. Arkadaşımı tanıyor musun? — Evet, arkadaşı her gün görüyorum. друг canlı eril → дру́га (кого?), стол gibi değişmez DEĞİL.
Учи́тель спра́шивает студе́нта. Öğretmen öğrenciye soruyor (öğrenciyi sorguluyor). студе́нт → студе́нта : canlı eril nesne.
Ма́льчик лю́бит соба́ку и кота́. Çocuk köpeği ve kediyi seviyor. соба́ка (dişil) → соба́ку; кот (canlı eril) → кота́ — iki farklı kural.
Örnek

Üç işlev bir arada

Gerçek cümlede nesne, yön ve süre iç içe geçer. Her isim için önce «hangi
soru?» (что/кого — nesne, куда — yön), sonra «cinsiyet + canlılık» diye
düşünün.

У́тром я иду́ на рабо́ту и чита́ю газе́ту. Sabah işe gidiyorum ve gazete okuyorum. рабо́ту (куда) + газе́ту (что) — ikisi de dişil -у.
Ве́чером мы идём в теа́тр и слу́шаем му́зыку. Akşam tiyatroya gidiyoruz ve müzik dinliyoruz. теа́тр (cansız eril, куда) değişmez + му́зыку (dişil) → -у.
Я жду дру́га уже́ мину́ту. Arkadaşı bir dakikadır bekliyorum. дру́га (canlı eril nesne) + мину́ту (süre) — ikisi de akuzatif.
Она́ лю́бит сестру́ и ма́му. O, kız kardeşini ve annesini seviyor. сестру́, ма́му — dişil canlı, yine -у.
Sık Hata

Türkçe konuşanın dört tuzağı

Akuzatif hatalarının çoğu ya prepozitifle karışmadan ya da canlılığı
unutmaktan çıkar.

Я иду́ в шко́ле ✗ → Я иду́ в шко́лу ✓ «Nereye» diyorsan yön akuzatiftir (-у); «-е» neredeyim demektir. куда (в шко́лу) ile где (в шко́ле) karışması — en sık A2 hatası.
Я ви́жу брат ✗ → Я ви́жу бра́та ✓ Canlı eril nesne sözlük biçiminde kalmaz; -а ekle. kişi/hayvan → -а; cansız (стол) → değişmez.
Я чита́ю кни́ге ✗ → Я чита́ю кни́гу ✓ Nesne dişil isimde -у'dur; -е prepozitiftir (A2 #1). prepozitif eki -е'yi nesneye taşıma.
Я жду сестра́ ✗ → Я жду сестру́ ✓ Beklemek nesne ister; dişil isim -у alır. ждать (beklemek) + akuzatif nesne.
Pratik İpucu

İki adımlı çalışma yöntemi

Her boşlukta şu iki soruyu sırayla sorun:

1. HANGİ SORU? — Что/Кого (nesne) mi, Куда (yön) mı, Как до́лго
(süre) mü? Üçü de akuzatif ister. (Где? ise bu hâl DEĞİL,
prepozitiftir — «-е».)
2. CİNSİYET + CANLILIK?
• Dişil -а/-я → -у/-ю (кни́га → кни́гу)
• Cansız eril / nötr / dişil -ь → DEĞİŞMEZ (стол, письмо́, дверь)
• CANLI eril (kişi/hayvan) → -а/-я (брат → бра́та)

İpucu: «değişti mi değişmedi mi?» kararını cinsiyet+canlılık verir, edat
değil. в/на yön için de aynı akuzatif biçimi kullanılır.

кни́га → Что? nesne → dişil -а → кни́гу Nesne + dişil → -у. Görünür değişim.
теа́тр → Куда? yön → cansız eril → в теа́тр (değişmez) Yön + cansız eril → biçim aynı kalır, yalnız edat ekler. «в теа́тре» değil «в теа́тр» — куда akuzatif ister.
Özet

Özet

• Akuzatif hâl = nesneyi (что/кого), yönü (куда) ya da süreyi (как до́лго)
gösterir. Prepozitif «neredeyim»dir; akuzatif «neyi / nereye»dir.
• Ek seçimi cinsiyet + canlılığa bağlı:
dişil -а/-я → -у/-ю (кни́га → кни́гу, неде́ля → неде́лю)
cansız eril / nötr / dişil -ь → DEĞİŞMEZ (стол, письмо́, тетра́дь)
CANLI eril (kişi/hayvan) → -а/-я (брат → бра́та, друг → дру́га)
• Yön kontrastı: в/на + akuzatif = куда (в шко́лу); в/на + prepozitif =
где (в шко́ле). Aynı edat, farklı hâl.
• En sık iki hata: (1) yön yerine prepozitif bırakmak (в шко́ле ✗ куда için);
(2) canlı eril nesneyi çekmeden bırakmak (ви́жу брат ✗ → бра́та ✓).

Bu konunun quizleri

Quizleri çözmek ve ilerlemenizi kaydetmek için giriş yapmanız gerekir. Giriş yap