Родительный падеж единственного числа
Tekil genitif hal
Bu derste ne öğreneceksiniz?
A2 #1'de «neredeyim» (prepozitif: в шко́ле), A2 #2'de «neyi / nereye»
(akuzatif: кни́гу, в шко́лу) hâllerini öğrendiniz. Şimdi Rusçanın en çok
kullanılan hâli: genitif hâl (ilgi / «-in» hâli). Üç işi vardır:
(1) YOKLUK — «нет» ile bir şeyin OLMADIĞINI söylerken isim genitife geçer:
«У меня́ есть брат» → «У меня́ нет бра́та»; (2) SAHİPLİK — kimin olduğunu
gösterir ve ek SAHİBİN üstündedir: «кни́га бра́та» (kardeşin kitabı),
«у сестры́ есть маши́на»; (3) MİKTAR — «мно́го рабо́ты», «ча́шка ча́я»,
«два стола́». Ek kuralı cinsiyete bağlıdır: eril ve nötr isim -а/-я alır
(стол → стола́, окно́ → окна́); dişil isim -ы/-и alır (сестра́ → сестры́,
кни́га → кни́ги). Türkçede «kardeşim yok» derken isim hiç değişmez;
Rusçada olumsuzluk ismin hâlini zorunlu olarak değiştirir — bu dersin
ölçtüğü asıl davranış budur.
Yeni soru: Кого? Чего? — ve «yok» demenin bedeli
Şimdiye kadar üç kullanım gördünüz: sözlük biçimi (Это стол), prepozitif
(в столе́ — nerede) ve akuzatif (ви́жу стол — neyi). Şimdi dördüncüsü:
genitif hâl. Rusçada en sık kullanılan hâldir ve üç ayrı işi vardır:
YOKLUK → У меня́ нет бра́та. (Kardeşim yok.)
SAHİPLİK → Это кни́га бра́та. (Bu, kardeşin kitabı.)
MİKTAR → Я пью ча́шку ча́я. (Bir fincan çay içiyorum.)
Sorusu: Кого? (kimin/kimi yok?) ve Чего? (neyin/ne yok?).
Türkçe konuşan için asıl sürpriz birinci satırdadır. Türkçede:
«Kardeşim var.» → «Kardeşim yok.» (isim aynı kalır)
Rusçada isim aynı kalmaz:
У меня́ есть брат. → У меня́ нет бра́та.
«есть» yalın hâl ister, «нет» genitif ister. Yani olumsuzluk yalnız
cümlenin anlamını değil, ismin BİÇİMİNİ de değiştirir. Bu dersin
merkezi budur.
Yokluk: нет + genitif (dersin çekirdeği)
Bir şeyin olmadığını söylerken «нет» kullanılır ve arkasından gelen isim
HER ZAMAN genitiftedir. İstisnası yoktur.
есть брат → нет бра́та (kardeş yok)
есть сестра́ → нет сестры́ (kız kardeş yok)
есть кни́га → нет кни́ги (kitap yok)
есть письмо́ → нет письма́ (mektup yok)
есть телефо́н → нет телефо́на (telefon yok)
есть вода́ → нет воды́ (su yok)
Aynı yapı «bir yerde yok» derken de çalışır:
В го́роде нет метро́. (Şehirde metro yok.)
Здесь нет магази́на. (Burada mağaza yok.)
У нас нет маши́ны. (Bizim arabamız yok.)
Dikkat: «нет» burada A1'de öğrendiğin «hayır» değildir. Kısa cevaptaki
«Нет.» ayrı bir kelimedir; buradaki «нет» = «yok» ve arkasından mutlaka
genitif gelir.
Ekler: eril/nötr → -а / -я, dişil → -ы / -и
Genitif eki cinsiyete bağlıdır. İki gruba ayır, gerisi kolay.
ERİL ve NÖTR isimler -а (yumuşaksa -я) alır:
стол → стола́ брат → бра́та
магази́н → магази́на друг → дру́га
музе́й → музе́я (-й → -я)
слова́рь → словаря́ (-ь → -я)
окно́ → окна́ письмо́ → письма́ (nötr -о → -а)
мо́ре → мо́ря (nötr -е → -я)
DİŞİL isimler -ы (yumuşaksa -и) alır:
сестра́ → сестры́ шко́ла → шко́лы
рабо́та → рабо́ты маши́на → маши́ны
неде́ля → неде́ли (-я → -и)
тетра́дь → тетра́ди (-ь → -и)
YAZIM KURALI — ezberlenecek tek istisna. к, г, х, ж, ч, ш, щ
harflerinden sonra Rusçada asla «ы» yazılmaz, yerine «и» gelir:
кни́га → кни́ги (кни́гы DEĞİL)
подру́га → подру́ги
су́мка → су́мки
ру́чка → ру́чки
Bu kuralı A1'de çoğul yaparken de görmüştün — aynı kuraldır, aynı yedi
harf.
Sahiplik: ek SAHİBİN üstündedir (Türkçenin tersi sıra)
«Kimin?» sorusunun cevabı genitiftir. Burada iki şeye birden dikkat edin:
hangi kelimenin ek aldığına ve kelimelerin sırasına.
кни́га бра́та (kardeşin kitabı)
маши́на отца́ (babanın arabası)
дверь до́ма (evin kapısı)
телефо́н сестры́ (kız kardeşin telefonu)
Türkçede sahip ÖNCE gelir ve iki kelime de ek alır:
«kardeş-in kitab-ı». Rusçada sahip SONRA gelir ve ek YALNIZ sahibin
üstündedir:
кни́га бра́та
↑ ↑
eşya sahip (genitif eki burada)
«кни́га бра́та» = kardeşin kitabı. Sırayı ters çevirirseniz anlam da
terse döner: «брат кни́ги» diye bir şey yoktur.
Aynı mantık «у + kişi» kalıbında da çalışır. «у» edatı her zaman
genitif ister:
у бра́та есть маши́на (kardeşin arabası var)
у сестры́ есть соба́ка (kız kardeşin köpeği var)
у врача́ есть вре́мя (doktorun vakti var)
Miktar: мно́го, ма́ло, ча́шка, два / три / четы́ре
Bir şeyin miktarını söylerken de genitif gelir. A2'de üç kalıp yeter:
1) мно́го / ма́ло / ско́лько + genitif:
мно́го рабо́ты (çok iş)
ма́ло вре́мени (az vakit)
ско́лько воды́? (ne kadar su?)
2) kap + içindekiler:
ча́шка ча́я (bir fincan çay)
стака́н воды́ (bir bardak su)
буты́лка молока́ (bir şişe süt)
Burada da ek SAHİP tarafında değil, İÇİNDEKİ tarafındadır — yani
ölçülen şeyin üstünde: ча́шка (yalın) + ча́я (genitif).
3) 2, 3, 4 sayılarından sonra tekil genitif gelir:
два стола́ (iki masa)
три кни́ги (üç kitap)
четы́ре письма́ (dört mektup)
Bir (оди́н) sayısı yalın hâl ister: оди́н стол. Beşten itibaren başka
bir biçim gelir; onu ileride göreceksiniz.
Türkçe konuşanın dört tuzağı
1) «нет» sonrası ismi değiştirmemek. En sık hata budur, çünkü Türkçede
isim değişmez.
✗ У меня́ нет брат. ✓ У меня́ нет бра́та.
✗ Здесь нет шко́ла. ✓ Здесь нет шко́лы.
2) Sahiplikte yanlış kelimeye ek koymak. Türkçe iki kelimeyi de eklerken
Rusçada yalnız SAHİP ek alır.
✗ кни́ги брат ✓ кни́га бра́та
3) Yazım kuralını unutup «ы» yazmak. к/г/х/ж/ч/ш/щ sonrası daima «и».
✗ кни́гы, подру́гы ✓ кни́ги, подру́ги
4) Genitifi akuzatifle karıştırmak. Canlı eril isimlerde iki hâlin
biçimi AYNIDIR (бра́та), ama işleri farklıdır:
Я ви́жу бра́та. (akuzatif — kimi görüyorum)
У меня́ нет бра́та. (genitif — kim yok)
Biçim aynı olduğu için burada hata yapmazsın; ama dişil isimlerde
ayrılırlar ve karıştırmak kolaydır:
Я ви́жу сестру́. (akuzatif -у)
У меня́ нет сестры́. (genitif -ы)
İki adımlı çalışma yöntemi
Boşluk gördüğünde şu iki soruyu sırayla sorun:
1. TETİKLEYİCİ NE? — Cümlede genitifi zorunlu kılan bir işaret var mı?
• нет (yok) → genitif
• у (kimde/kimin) → genitif
• мно́го / ма́ло / ско́лько → genitif
• ça kap adı (ча́шка, стака́н) → genitif
• 2 / 3 / 4 → genitif
• «kimin?» sorusu → genitif
Hiçbiri yoksa bu hâl genitif değildir; yalın, akuzatif ya da
prepozitif olabilir.
2. CİNSİYET NE?
• eril / nötr → -а (yumuşak ya da -й/-ь ise -я)
• dişil → -ы (yumuşak, -ь, ya da к/г/х/ж/ч/ш/щ
sonrası ise -и)
Kendini sınamak için en hızlı yol «есть → нет» dönüşümüdür: aklına
gelen her «У меня́ есть …» cümlesini olumsuza çevirin ve ismi değiştirin.
Özet
• Genitif hâl üç iş yapar: YOKLUK (нет бра́та), SAHİPLİK (кни́га бра́та),
MİKTAR (мно́го рабо́ты, ча́шка ча́я, два стола́).
• Tetikleyiciler: нет · у · мно́го / ма́ло / ско́лько · kap adı · 2/3/4 ·
«kimin?» sorusu.
• Ekler:
eril / nötr → -а (стол → стола́, окно́ → окна́)
eril -й / -ь → -я (музе́й → музе́я, слова́рь → словаря́)
nötr -е → -я (мо́ре → мо́ря)
dişil -а → -ы (сестра́ → сестры́)
dişil -я / -ь → -и (неде́ля → неде́ли, тетра́дь → тетра́ди)
dişil, к/г/х/ж/ч/ш/щ → -и (кни́га → кни́ги)
• «есть» yalın ister, «нет» genitif ister. Türkçedeki «var → yok»
dönüşümü ismi değiştirmez; Rusçada değiştirir.
• Sahiplikte ek yalnız SAHİBİN üstündedir ve sahip sonra gelir:
кни́га бра́та.