Предложный падеж единственного числа
Tekil prepozitif hal
Bu derste ne öğreneceksiniz?
A1'de bir şeyin NEREDE olduğunu «в шко́ле, на столе́» gibi hazır
kalıplarla söylüyordun. Şimdi o küçük -е ekinin bir ADI ve bir KURALI
olduğunu öğreniyorsunuz: buna prepozitif hâl (bulunma / «-de» hâli) denir.
Bu ders üç şeyi bir arada verir: (1) ismin sonuna gelen eki seçmek —
çoğu isimde -е, ama -ь ile biten dişil isimlerde ve -ия / -ие / -ий ile
bitenlerde -и / -ии; (2) doğru edatı seçmek — yer için в / на, «bir şey
HAKKINDA» için о / об, zaman (yıl, ay) için в; (3) ismi asla sözlük
biçiminde bırakmamak. Türkçede «okulda», «kitap hakkında», «2020'de»
hep ayrı eklerle olur; Rusçada üçü de aynı hâldir.
Tek hâl, üç soru: Где? О чём? Когда?
A1'de «Где?» (nerede?) sorusuna в/на + yer ile cevap veriyordunuz.
Aslında aynı biçim üç ayrı soruya birden cevap verir ve hepsinin
adı tektir — prepozitif hâl:
Где? (nerede?) → Кни́га на столе́. (Kitap masada.)
О чём? (ne hakkında?) → Мы говори́м о кни́ге. (Kitap hakkında konuşuyoruz.)
Когда? (ne zaman?) → Э́то бы́ло в 2020 году́. (Bu 2020'de oldu.)
Üç cümlede de aynı olay var: isim sözlük biçiminde DEĞİL, sonuna
küçük bir ek almış (стол → столе́, кни́га → кни́ге). Bu derste o eki
bilinçli seçmeyi öğreniyoruz. Prepozitif hâl tek başına gelmez;
HER ZAMAN önünde bir edat (в, на, о) bulunur — adı da buradan gelir.
Temel ek: çoğu isim → -е
İsimlerin büyük çoğunluğunda kural çok basit: son sesli/işareti at,
yerine -е koyun. Eril, dişil, nötr fark etmez.
стол → в столе́ / на столе́ (eril, sessizle biter → +е)
го́род → в го́роде
музе́й → в музе́е (-й düşer → +е)
кни́га → в кни́ге / о кни́ге (dişil -а düşer → +е)
шко́ла → в шко́ле
окно́ → в окне́ (nötr -о düşer → +е)
письмо́ → в письме́
İstisna ek: -ь / -ия / -ие / -ий → -и, -ии
Küçük ama önemli bir grup -е yerine -и alır. Bunları ayrı öğren,
çünkü Türkçe konuşan öğrencinin en sık yanlışı bu isimlere yanlışlıkla
-е takmaktır.
• -ь ile biten DİŞİL isimler → -и
тетра́дь → в тетра́ди пло́щадь → на пло́щади
• -ия ile biten isimler → -ии
ле́кция → на ле́кции
• -ие ile biten isimler → -ии
зда́ние → в зда́нии общежи́тие → в общежи́тии
• -ий ile biten isimler → -ии
(санато́рий → в санато́рии — az rastlanır, aynı kalıp)
Kısacası: kelime -и-, -ие, -ий gibi «yumuşak» bir sesle bitiyorsa ek
büyük olasılıkla -и / -ии olur.
Üç işlev, üç tetikleyici edat
Aynı prepozitif hâli üç ayrı işte kullanırsınız; hangisini kullandığını
önündeki EDAT belli eder.
1) YER — Где? в (içinde) / на (üstünde, etkinlikte)
в го́роде, на столе́, на рабо́те
2) KONU — О чём? О ком? (ne / kim hakkında) о / об
о кни́ге, о дру́ге, о семье́
3) ZAMAN — Когда? в + yıl / ay
в январе́, в 2020 году́
«о» mu «об» mı? Kelime sesli harfle başlıyorsa «об» dersin:
о дру́ге, о кни́ге (sessiz başlangıç → о)
об А́нне, об университе́те, об окне́ (sesli başlangıç → об)
Üç işlev bir arada
Gerçek bir konuşmada üç işlev iç içe geçer. Her boşlukta önce «hangi
soru?» diye sorun, sonra edatı ve eki seçin.
Türkçe konuşanın dört tuzağı
Bu konudaki hataların hemen hepsi Türkçenin araya girmesinden çıkar.
Üç adımlı çalışma yöntemi
Her boşluğu doldururken zihninde şu üç adımı yürüt:
1. HANGİ SORU? — Где (yer) / О чём (konu) / Когда (zaman)?
Buna göre edatı seçin: в · на · о/об.
2. İSTİSNA MI? — Kelime -ь (dişil), -ия, -ие, -ий ile mi bitiyor?
Evetse ek -и / -ии. Değilse varsayılan -е.
3. SESLİ BAŞLANGIÇ MI? — Edat «о» ise ve kelime sesliyle
başlıyorsa «об» yazın.
İpucu: в/на seçimini A1'den biliyorsunuz (в = içinde, на = üstünde /
etkinlikte). Bu derste ona SADECE doğru eki eklemeyi katıyorsunuz.
Özet
• Prepozitif hâl = bir şeyin YERİNİ, KONUSUNU ya da ZAMANINI söylerken
kullandığın hâl; hep bir edatla gelir (в, на, о/об).
• Ek seçimi:
varsayılan → -е (стол → в столе́, кни́га → о кни́ге)
-ь(diş.)/-ия/-ие/-ий → -и/-ии (тетра́дь → в тетра́ди, зда́ние → в зда́нии)
• Edat seçimi:
yer → в (içinde) / на (üstünde, etkinlikte)
konu → о (sessiz baş.) / об (sesli baş.)
zaman → в + ay / yıl (в январе́, в 2020 году́)
• En sık hata: ismi sözlük biçiminde bırakmak. «Neredesin / ne hakkında»
diyorsanız isim MUTLAKA ek alır.