Сложное предложение A2

A2 düzeyinde birleşik cümle

Bu derste ne öğreneceksiniz?

Türkçe yan cümleyi FİİLE EK yaparak kurar ve ana cümlenin ÖNÜNE koyar: «burada
yaşayan kız», «yardım etmek için», «gelirsen», «gelmesine rağmen». Ortada ayrı bir
bağlayıcı sözcük yoktur.

Rusça yan cümleyi tam cümle olarak bırakır, ana cümlenin ARDINA koyar ve araya bir
bağlayıcı + virgül girer:

кото́рый ilgi cümlesi де́вушка, кото́рая живёт здесь
что́бы amaç Я пришёл, что́бы помо́чь.
е́сли koşul Е́сли бу́дет вре́мя, я позвоню́.
хотя́ karşıtlık Хотя́ бы́ло по́здно, он рабо́тал.

«кото́рый» iki ayrı yerden iki ayrı bilgi alır — bu konunun çekirdeği budur:
CİNSİYET ve SAYI öncülden (neyi anlattığı), HÂL ise kendi yan cümlesindeki
rolünden gelir. İki karar birbirinden bağımsızdır.

«что́бы» amaç anlatırken özneye bakar: özne AYNIYSA mastar gelir
(«Я пришёл, что́бы помо́чь»), FARKLIYSA -л biçimi gelir
(«Я пришёл, что́бы ты помо́г»).

Ölçülen asıl davranış: öğrenci yan cümleyi kuran bağlayıcıyı seçer, «кото́рый»i
iki ayrı kaynağa göre çeker ve «что́бы» sonrasında özne karşılaştırması yapar.

Açıkken Rusça kelimenin üzerine gelin, Türkçesi görünsün.
Giriş

Yan cümle: ek değil, ayrı sözcük

Türkçede yan cümle fiile yapışır ve baştadır:

burada yaşayan kız → tek sözcükte hem «yaşa-» hem «-yan»
yardım etmek için geldim
vaktim olursa ararım

Rusçada yan cümle ayrı bir cümledir, sonda durur ve önüne bir bağlayıcı
sözcük + virgül gelir:

де́вушка, кото́рая живёт здесь
Я пришёл, что́бы помо́чь.
Е́сли бу́дет вре́мя, я позвоню́.

Yani Türkçe konuşan öğrencinin öğrenmesi gereken şey yeni bir ek değil, yeni
bir SÖZCÜK ve onun yeri. En zoru «кото́рый»dir: Türkçede karşılığı olan bir
sözcük yoktur, çünkü Türkçe bu işi ekle yapar.

Э́то дом, кото́рый стои́т на углу́. Bu, köşede duran ev.
Я купи́л кни́гу, кото́рую ты сове́товал. Senin önerdiğin kitabı aldım.
Он пришёл, что́бы поговори́ть. Konuşmak için geldi.
Kural

«Который»: iki kaynak, iki karar

«кото́рый» sıfat gibi çekilir ama biçimini TEK bir yerden almaz. İki soru
sorulur ve cevaplar iki ayrı cümleden gelir.

**Soru 1 — Neyi anlatıyor?** (cinsiyet + sayı) → ANA cümledeki isimden.
**Soru 2 — Kendi cümlesinde ne rolü var?** (hâl) → YAN cümleden.

Я зна́ю де́вушку, кото́рая живёт здесь.
neyi anlatıyor? де́вушка → dişil, tekil
kendi cümlesinde? «живёт»in ÖZNESİ → yalın
→ кото́рая

Я зна́ю де́вушку, кото́рую ты ви́дел.
neyi anlatıyor? де́вушка → dişil, tekil (değişmedi)
kendi cümlesinde? «ви́дел»in NESNESİ → akuzatif
→ кото́рую

İki cümlede de öncül aynıdır, biçim farklıdır. Fark tek başına yan cümleden
gelir. Ana cümledeki «де́вушку» akuzatiftir ama bu «кото́рый»i hiç ilgilendirmez.

Э́то студе́нт, кото́рый хорошо́ говори́т по-ру́сски. Bu, Rusçayı iyi konuşan öğrenci — yalın (özne).
Э́то студе́нт, кото́рого зна́ет весь университе́т. Bu, bütün üniversitenin tanıdığı öğrenci — akuzatif (canlı).
Э́то студе́нт, кото́рому помога́ет учи́тель. Bu, öğretmenin yardım ettiği öğrenci — datif («помога́ть» datif ister).
Kural

«Который» çekim tablosu ve edatlı kullanım

Çekim sıfat çekimidir:

ERİL DİŞİL NÖTR ÇOĞUL
yalın (1) кото́рый кото́рая кото́рое кото́рые
genitif(2) кото́рого кото́рой кото́рого кото́рых
datif (3) кото́рому кото́рой кото́рому кото́рым
akuzatif(4) кото́рый* кото́рую кото́рое кото́рые*
enstr. (5) кото́рым кото́рой кото́рым кото́рыми
prepoz.(6) кото́ром кото́рой кото́ром кото́рых

\* canlı isimlerde akuzatif = genitif: кото́рого / кото́рых.

**Edat varsa edat «кото́рый»in ÖNÜNE gelir** — Türkçedeki gibi sona değil:

Э́то дом, в кото́ром я живу́. İçinde yaşadığım ev.
Э́то друг, с кото́рым я рабо́таю. Birlikte çalıştığım arkadaş.
Э́то кни́га, о кото́рой я говори́л. Sözünü ettiğim kitap.

Edat hangi hâli istiyorsa «кото́рый» o hâle girer; cinsiyet yine öncülden gelir.

Го́род, в кото́ром я роди́лся, о́чень краси́вый. Doğduğum şehir çok güzel.
Же́нщина, с кото́рой я говори́л, — врач. Konuştuğum kadın doktor.
Де́ти, о кото́рых вы спра́шивали, до́ма. Sorduğunuz çocuklar evde.
Kural

«Чтобы»: aynı özne mastar, farklı özne -л

«что́бы» amaç anlatır: «… için». Arkasına ne geleceğini ÖZNE KARŞILAŞTIRMASI
belirler.

**Özne aynıysa → mastar.**

Я пришёл, что́бы помо́чь. Yardım etmek için geldim.
Она́ рабо́тает, что́бы отдохну́ть ле́том.

**Özne farklıysa → -л biçimi.**

Я пришёл, что́бы ты помо́г. Sen yardım edesin diye geldim.
Он говори́т ме́дленно, что́бы мы по́няли.

-л biçimi burada GEÇMİŞ anlatmaz; «что́бы»nin istediği biçimdir ve özneye uyar
(helped: помо́г / помогла́ / помогли́).

Türkçe de aynı ayrımı yapar («yardım etmek için» ↔ «yardım etmesi için»), ama
Rusçada ikinci durumda özne AÇIKÇA yazılır ve fiil biçim değiştirir.

что́бы я приду́ ✗ что́бы я пришёл ✓
что́бы ты помо́чь ✗ что́бы ты помо́г ✓

Я купи́л словарь, что́бы чита́ть по-ру́сски. Rusça okumak için sözlük aldım — özne aynı.
Я купи́л словарь, что́бы сын чита́л по-ру́сски. Oğlum Rusça okusun diye sözlük aldım — özne farklı.
Врач сказа́л, что́бы я отдохну́л. Doktor dinlenmemi söyledi — aktarımda da aynı kural.
Kural

«Если» koşul, «хотя» karşıtlık — ve «если» ≠ «ли»

**е́сли** koşul kurar. Yan cümle önde de sonda da olabilir; önde ise virgülden
sonra çoğu zaman «то» gelebilir.

Е́сли бу́дет вре́мя, я позвоню́. Vaktim olursa ararım.
Я позвоню́, е́сли бу́дет вре́мя.

**хотя́** karşıtlık kurar: «…-e rağmen», «…-se de».

Хотя́ бы́ло по́здно, он ещё рабо́тал. Geç olmasına rağmen hâlâ çalışıyordu.

**DİKKAT — «если» ile «ли» karıştırılır.** Türkçede «-se» eki hem koşul hem
«acaba …-mi» sorusunu taşır; İngilizcede de «if» ikisini birden yapar. Rusçada
bunlar AYRI sözcüklerdir:

Е́сли он придёт, мы начнём. koşul → е́сли
Он спроси́л, придёт ли Анто́н. dolaylı soru → ли

«Он спроси́л, е́сли Анто́н придёт» yanlıştır.

Е́сли за́втра бу́дет дождь, мы оста́немся до́ма. Yarın yağmur yağarsa evde kalırız.
Хотя́ он у́стал, он пришёл на уро́к. Yorgun olmasına rağmen derse geldi.
Она́ спроси́ла, чита́л ли я э́ту кни́гу. Bu kitabı okuyup okumadığımı sordu — «ли», «е́сли» değil.
Örnek

Aynı iki cümle, dört farklı birleştirme

İki basit cümleyi alalım:

Я купи́л кни́гу. Кни́га сто́ит на полке.

Bağlayıcıyı değiştirince ilişki de değişir:

Я купи́л кни́гу, кото́рая сто́ит на по́лке.
ilgi cümlesi — hangi kitap olduğunu söyler

Я купи́л кни́гу, что́бы чита́ть ве́чером.
amaç — niçin aldığımı söyler

Е́сли я куплю́ кни́гу, я прочита́ю её за неде́лю.
koşul — hangi şartta ne olacağını söyler

Хотя́ кни́га дорога́я, я её купи́л.
karşıtlık — beklenene aykırı olanı söyler

Dört cümle de doğrudur ve dördü BAŞKA bir şey anlatır. Bağlayıcı süs değildir;
iki olayın arasındaki ilişkiyi taşıyan parçadır.

Э́то фильм, кото́рый мне понра́вился. Bu, hoşuma giden film.
Я иду́ в кино́, что́бы посмотре́ть э́тот фильм. Bu filmi izlemek için sinemaya gidiyorum.
Хотя́ фильм дли́нный, он о́чень интере́сный. Film uzun olmasına rağmen çok ilginç.
Sık Hata

Türkçe konuşanın beş tuzağı

**1. «Который»i ana cümledeki isme göre çekmek.** Hâl yan cümleden gelir.

Я зна́ю де́вушку, кото́рую живёт здесь. ✗ (ana cümle akuzatif diye)
Я зна́ю де́вушку, кото́рая живёт здесь. ✓ (yan cümlede özne)

**2. Virgülü unutmak.** Rusçada yan cümle her zaman virgülle ayrılır.

Э́то дом кото́рый стои́т на углу́. ✗

**3. Edatı sona koymak.** Türkçe «içinde yaşadığım» der; Rusça edatı öne alır.

дом, кото́ром я живу́ в ✗ дом, в кото́ром я живу́ ✓

**4. «Чтобы» sonrası yanlış biçim.** Özne aynıysa mastar, farklıysa -л.

Я пришёл, что́бы я помо́г. ✗ Я пришёл, что́бы помо́чь. ✓
Я пришёл, что́бы ты помо́чь. ✗ Я пришёл, что́бы ты помо́г. ✓

**5. Dolaylı soruda «если» kullanmak.** O «ли»nin işidir.

Он спроси́л, е́сли я приду́. ✗ Он спроси́л, приду́ ли я. ✓

Друг, кото́рому я звони́л, не отве́тил. Aradığım arkadaş cevap vermedi — «звони́ть» datif ister.
Я пришёл, что́бы ты не волнова́лся. Merak etmeyesin diye geldim — özne farklı, -л biçimi.
Е́сли ты придёшь, позвони́. Gelirsen ara — burası gerçek koşul, «ли» değil.
Özet

Özet ve iki kontrol sorusu

**Bağlayıcı ilişkiyi taşır.**

кото́рый hangi/neyi anlattığını söyler (ilgi cümlesi)
что́бы niçin olduğunu söyler (amaç)
е́сли hangi şartta olduğunu söyler (koşul)
хотя́ beklenene aykırı olanı söyler (karşıtlık)

**«Который» için iki soru, sırayla:**

1) Neyi anlatıyor? → cinsiyet + sayı (ana cümledeki isimden)
2) Kendi cümlesinde ne rolü var? → hâl (yan cümleden; edat varsa edat belirler)

**«Чтобы» için tek soru:** iki cümlenin öznesi aynı mı?
Aynıysa mastar, farklıysa -л biçimi.

Ve her zaman: yan cümlenin önünde **virgül** vardır.

Го́род, в кото́ром мы бы́ли, о́чень ста́рый. Bulunduğumuz şehir çok eski — edat + prepozitif.
Я рабо́таю, что́бы купи́ть маши́ну. Araba almak için çalışıyorum — özne aynı.
Хотя́ бы́ло хо́лодно, мы гуля́ли в па́рке. Soğuk olmasına rağmen parkta gezdik.

Bu konunun quizleri

Quizleri çözmek ve ilerlemenizi kaydetmek için giriş yapmanız gerekir. Giriş yap