Будущее время: простое и составное
Gelecek zaman: basit ve birleşik
Bu derste ne öğreneceksiniz?
Türkçede gelecek zaman TEK sözcüktür ve o sözcük hem zamanı hem kişiyi taşır:
oku-yacağ-ım oku-yacak-sın oku-yacak
Rusça aynı işi İKİ sözcüğe böler. Kişiyi taşıyan yardımcı fiildir; ana fiil
hiç çekilmez, mastar olarak kalır:
я бу́ду чита́ть мы бу́дем чита́ть
ты бу́дешь чита́ть вы бу́дете чита́ть
он бу́дет чита́ть они бу́дут чита́ть
Geçmiş zamandan önemli bir farkı vardır: gelecekte CİNSİYET hiç rol oynamaz.
«Анна бу́дет чита́ть» ile «Анто́н бу́дет чита́ть» aynı biçimi alır.
Şimdiki zamanda söylenmeyen «olmak» fiili gelecekte söylenir ve yanında
mastar olmadan da kullanılır:
За́втра я бу́ду до́ма. В суббо́ту мы бу́дем в теа́тре.
Ölçülen asıl davranış: öğrenci kişiyi ana fiilden alıp yardımcıya taşır ve
ana fiili çekmeden bırakır. Ters yönde de çalışır — yardımcının biçimini
gören öğrenci öznenin kim olduğunu türetir.
Bir zaman, iki sözcük
Şimdiye kadar iki zaman gördünüz: şimdiki zaman (я чита́ю) ve geçmiş zaman
(я чита́л). Üçüncüsü gelecek zamandır ve Rusçada başka türlü kurulur.
Türkçede gelecek eki fiilin içine girer:
okuyorum → okuyacağım
okuyorsun → okuyacaksın
Rusçada fiilin içine hiçbir şey girmez. Cümleye YENİ BİR SÖZCÜK gelir ve
kişi bilgisi o sözcüğe taşınır:
я чита́ю → я бу́ду чита́ть
ты чита́ешь → ты бу́дешь чита́ть
Ana fiil «чита́ть» sözlük biçimine geri döner ve orada kalır. Bu dersin
tek cümlelik özü budur: kişi yardımcıda, anlam mastarda.
Yardımcı fiil: altı biçim, tek tablo
Yardımcı fiil «быть»tir ve gelecekte şu altı biçimi alır:
я бу́ду мы бу́дем
ты бу́дешь вы бу́дете
он бу́дет они́ бу́дут
она́ бу́дет
оно́ бу́дет
Bu biçimler şimdiki zamandaki fiil çekimine benzer, çünkü işleri aynıdır:
kişiyi göstermek. Ana fiil ise HER ZAMAN mastar kalır — ne kişi eki alır
ne zaman eki:
мы бу́дем рабо́тать они́ бу́дут смотре́ть
Bir cümlede kişi yalnız BİR kez işaretlenir. Yardımcı zaten kişiyi
söylediği için ana fiilin tekrar söylemesine gerek yoktur.
Ana fiil çekilmez: «бу́ду рабо́таю» yoktur
Türkçe konuşan öğrencinin en sık hatası, kişiyi iki yerde birden
işaretlemektir:
я бу́ду рабо́таю ✗
я бу́ду рабо́тал ✗
я бу́ду рабо́тать ✓
Birinci satırda hem «бу́ду» hem «рабо́таю» kişi söylüyor; ikinci satırda
yardımcının yanına geçmiş biçim gelmiş. Rusça ikisini de kabul etmez.
Kolay kontrol: cümlede «бу́ду / бу́дешь / бу́дет / бу́дем / бу́дете / бу́дут»
biçimlerinden biri varsa, ondan sonraki fiil sözlükte yazan biçimdir.
Gelecekte cinsiyet sorulmaz
Geçmiş zamanda biçim öznenin cinsiyetine bakıyordu:
Анна чита́ла Анто́н чита́л
Gelecekte böyle bir ayrım YOKTUR. Aynı kişi sayısı için biçim tektir:
Анна бу́дет чита́ть Анто́н бу́дет чита́ть
Yardımcı fiil yalnız KİŞİYE ve SAYIYA bakar; kadın da erkek de olsa
3. tekil kişi «бу́дет» alır. Bu, geçmiş zaman dersinden sonra rahatlatıcı
bir kuraldır: öğrenilecek yeni bir uyum yoktur.
Gelecekte «olmak» tek başına da söylenir
Şimdiki zamanda «olmak» fiili yazılmaz da söylenmez de:
Я до́ма. Э́то кни́га.
Gelecekte ise söylenir ve yanında mastar olmadan tek başına durabilir:
За́втра я бу́ду до́ма.
В суббо́ту мы бу́дем в теа́тре.
Ве́чером бу́дет конце́рт.
Burada «бу́ду / бу́дем / бу́дет» yardımcı değil, cümlenin kendi fiilidir ve
«olacağım / olacağız / olacak» anlamını taşır. Biçimi yine özneden gelir.
Aynı cümle, üç zaman
Tek bir cümle gövdesi alıp yalnız yüklemi değiştirmek üç zamanı yan yana
görmenin en kısa yoludur:
Вчера́ я чита́л кни́гу. geçmiş
Сейча́с я чита́ю кни́гу. şimdiki
За́втра я бу́ду чита́ть кни́гу. gelecek
Üç cümlede de özne aynı, nesne aynı. Değişen tek şey yüklemin biçimi ve
onunla birlikte zaman sözcüğüdür.
Tersten okumak da mümkündür: cümlede «бу́ду» görüldüğü anda olayın henüz
olmadığı anlaşılır — «вчера́» ile aynı cümlede duramaz.
Türkçe konuşanın dört tuzağı
1. Ana fiili çekmek. «я бу́ду рабо́таю» değil, «я бу́ду рабо́тать». Kişi
zaten yardımcıda işaretlidir.
2. Yardımcıyı atlamak. «я рабо́тать» bir cümle değildir; mastar tek başına
yüklem olamaz.
3. Yardımcıyı özneye uydurmamak. «ты бу́ду чита́ть» yanlıştır; «ты»
öznesi «бу́дешь» ister.
4. Şimdiki zamanla karıştırmak. «я чита́ю» şu anda okuduğunuzu, «я бу́ду
чита́ть» sonra okuyacağınızı söyler. Türkçede ikisi de «okuyorum»
gibi görünmez; Rusçada aradaki fark iki sözcükle işaretlenir.
Dersin Özeti
Rusça gelecek zaman iki sözcükle kurulur: kişiye göre çekilen yardımcı
fiil + değişmeyen mastar. Yardımcının altı biçimi vardır (бу́ду, бу́дешь,
бу́дет, бу́дем, бу́дете, бу́дут) ve kişi yalnız orada işaretlenir; ana fiil
sözlük biçiminde kalır.
Geçmiş zamandan farklı olarak cinsiyet rol oynamaz. Şimdiki zamanda
söylenmeyen «быть» gelecekte söylenir ve mastar olmadan tek başına da
kullanılabilir.
İki kontrol sorusu:
1. «За́втра Анна ... смотре́ть фильм» boşluğuna hangi biçim gelir?
2. «Мы бу́дем ... в па́рке» boşluğuna «гуля́ем» mi «гуля́ть» mi gelir?