Отрицание не / нет
Не / нет olumsuzluğu
Bu derste ne öğreneceksiniz?
Öğrenci temel olumsuzluğu kurar: «не»yi olumsuzladığı sözcüğün (fiil, isim ya da durum) HEMEN ÖNÜNE koyar (Я не работаю; Это не дом; Он не дома) ve kısa «evet/hayır» sorusuna «нет» ile cevap verir (— Это школа? — Нет, это магазин). «не» (yüklem olumsuzluğu = Türkçe «değil/-mez») ile «нет» (kısa cevap = Türkçe «hayır») ayrımını doğru yapar; «не»yi cümlede yanlış yere koymaz ve «нет»i yüklem olumsuzluğunda kullanmaz.
İki olumsuzluk sözcüğü: не ve нет
Rusçada en temel iki olumsuzluk sözcüğü «не» ve «нет»tir. İkisi de «olumsuz» anlamı taşır ama işleri FARKLIDIR.
• «не» bir sözcüğü olumsuzlar — Türkçedeki «değil» veya «-me/-ma» gibi. Olumsuzladığı sözcüğün hemen önüne gelir: Я не работаю (Çalışmıyorum), Это не дом (Bu ev değil).
• «нет» kısa cevaptır — Türkçedeki «hayır» gibi. Bir evet/hayır sorusuna tek başına cevap verir: — Это школа? — Нет. (— Bu okul mu? — Hayır.)
Türkçe konuşan için tuzak: Türkçede «değil», «yok» ve «hayır» ayrı sözcükler; Rusçada yüklemi olumsuzlayan her zaman «не»dir, «нет» değil.
«не» olumsuzladığı sözcüğün önüne gelir
«не» tek başına durmaz; her zaman bir sözcüğü olumsuzlar ve o sözcüğün HEMEN ÖNÜNE konur. En sık fiili olumsuzlar:
• Я работаю → Я не работаю (Çalışıyorum → Çalışmıyorum)
• Он читает → Он не читает (Okuyor → Okumuyor)
Ama isimden veya durum sözcüğünden önce de gelebilir:
• Это дом → Это не дом (Bu ev → Bu ev değil)
• Он дома → Он не дома (O evde → O evde değil)
Sıralama önemlidir: «не» olumsuzlanan sözcükten ÖNCE gelir. «Я работаю не» ya da «не я работаю» yanlıştır; doğrusu «Я не работаю»dur.
«нет» kısa cevaptır: «hayır»
«нет» bir evet/hayır sorusuna verilen kısa cevaptır; Türkçedeki «hayır» gibidir. Genellikle başta, virgülle ayrılır ve ardından doğru bilgi gelir:
• — Это магазин? — Нет, это школа. (— Bu mağaza mı? — Hayır, bu okul.)
• — Ты дома? — Нет. (— Evde misin? — Hayır.)
Dikkat: «нет» cevabı verir; ama cümlenin İÇİNDE yüklemi olumsuzlamak için «нет» KULLANILMAZ — orada «не» gelir. «Нет, это не школа» cümlesinde «нет» (hayır) cevabı, «не» (değil) ise yüklemi olumsuzlar.
не ve нет yan yana
Aynı sözcükler tekrar eder. Birkaç örneği karşılaştırın:
Olumlu → Olumsuz (не ile):
• Я дома. → Я не дома. (Evdeyim → Evde değilim)
• Это школа. → Это не школа. (Bu okul → Bu okul değil)
• Они работают. → Они не работают. (Çalışıyorlar → Çalışmıyorlar)
Soru → kısa cevap (нет ile):
• — Это парк? — Нет, это музей. (— Bu park mı? — Hayır, bu müze.)
Sık yapılan hatalar
1) Yüklem olumsuzluğunda «нет» kullanmak (EN SIK HATA): Türkçedeki «yok/değil» karışır. «Я нет работаю» (✗) yanlıştır; doğrusu «Я не работаю» (✓) — yüklemi olumsuzlayan «не»dir.
2) «не»yi yanlış yere koymak: «не» olumsuzladığı sözcüğün ÖNÜNE gelir. «Я работаю не» (✗) ve «Не я работаю» (✗) yanlıştır; doğrusu «Я не работаю» (✓).
3) Kısa cevapta «не» kullanmak: «— Это дом? — Не.» (✗) yanlıştır; kısa cevap «Нет» (✓) ile verilir.
Kısa kural: cümle içinde bir sözcüğü olumsuzluyorsanız «не»; bir soruya «hayır» diye cevap veriyorsanız «нет».
Nasıl çalışmalı?
Önce sorun: «bir sözcüğü mü olumsuzluyorum, yoksa soruya cevap mı veriyorum?»
• Bir sözcüğü olumsuzluyorsanız → «не»yi o sözcüğün önüne koyun.
• Soruya «hayır» diyorsanız → «нет» de.
Birkaç olumlu cümle alın ve «не» ekleyerek olumsuz yapın: Я читаю → Я не читаю; Это парк → Это не парк. Sonra küçük diyaloglar kurun: «— Это музей? — Нет, это театр.»
Özet
• «не» bir sözcüğü olumsuzlar (Türkçe «değil/-mez») ve olumsuzladığı sözcüğün HEMEN ÖNÜNE gelir: Я не работаю, Это не дом, Он не дома.
• «нет» kısa cevaptır (Türkçe «hayır»): — Это школа? — Нет.
• Yüklemi olumsuzlamak için «нет» KULLANILMAZ; orada «не» gelir.
• Kısa cevapta «не» KULLANILMAZ; orada «нет» gelir.
• «не» sözcüğün önüne konur; «Я работаю не» ya da «не я работаю» yanlıştır.