Глагол быть / есть
Olmak / var yapısı
Bu derste ne öğreneceksiniz?
Öğrenci şimdiki zamanda «olmak» fiilinin (быть) söylenmediğini (Я студент. Он дома.) ve varlık/sahiplik anlatmak için есть ile у меня есть kalıbını doğru kullanmayı öğrenir.
Rusçada «olmak» fiili ne zaman görünür?
Türkçede «Ben öğrenciyim», «O evde» derken cümlede gizli bir «-im / -dir» vardır. Rusçada şimdiki zamanda bu bağ söylenmez: Я студент. Он дома. Yani «olmak» fiili (быть) şimdiki zamanda boş bırakılır.
Ama bir şeyin var olduğunu ya da birinin bir şeye sahip olduğunu söylerken есть kelimesi ortaya çıkar: У меня есть брат. Bu derste iki şeyi ayırt edeceğiz: ne zaman hiçbir bağ kullanmayız, ne zaman есть deriz.
Şimdiki zamanda «быть» söylenmez
Bir kişiyi ya da nesneyi tanımlarken (kim, ne, nasıl, nerede) Rusça şimdiki zamanda «olmak» fiilini kullanmaz. Özne ile yüklem doğrudan yan yana gelir:
• Я инженер. = Ben mühendisim.
• Это дом. = Bu bir ev.
• Анна дома. = Anna evde.
• Дом большой. = Ev büyük.
Bu cümlelerin hiçbirinde есть ya da быть yazılmaz. Türkçedeki «-im, -sin, -dir» ekinin Rusça karşılığı şimdiki zamanda boşluktur.
«есть» = var / sahip olmak
Bir şeyin var olduğunu ya da birinin bir şeye sahip olduğunu söylerken есть kullanılır. En sık kalıp sahipliktir:
у меня есть = bende var / benim var
у тебя есть = sende var
у него есть = onda (erkek) var
у неё есть = onda (kadın) var
у нас есть = bizde var
у вас есть = sizde var
у них есть = onlarda var
Sahip olunan şey есть'ten sonra yalın hâlde gelir: У меня есть собака. У нас есть машина.
«есть» ne zaman VAR, ne zaman YOK
Tek kural: есть yalnız «var olma / sahip olma» anlamında çıkar. Bir şeyi tanımlarken ya da niteliğini söylerken есть yazılmaz.
VAR (есть kullanın): bir şeyin mevcut olduğunu söylüyorsanız.
У меня есть брат. = Benim bir erkek kardeşim var.
В доме есть кухня. = Evde bir mutfak var.
YOK (есть kullanma): kim/ne/nasıl olduğunu söylüyorsanız.
Это мой брат. = Bu benim erkek kardeşim.
Дом большой. = Ev büyük.
İpucu: cümleyi Türkçeye çevirin. Sonu «...var» ile bitiyorsa есть; «...dır / ...dir» ile bitiyorsa есть yok.
Kısa cümlelerde iki yapı
A1 düzeyinde bu iki yapı kısa cümlelerde yan yana görülür. Önce cümlenin amacına bakın: tanımlama mı, yoksa varlık/sahiplik mi?
En sık üç hata
Hatalar çoğu zaman Türkçedeki «-im/-dir» ekini ya da «var» sözcüğünü doğrudan Rusçaya taşımaktan gelir.
Karar adımı
Her cümlede şu sırayı izle:
1. Cümle «X bir Y'dir» / «X nasıldır» / «X nerededir» mi diyor? → Bağ yok: Я врач. Дом большой. Мама дома.
2. Cümle «X'in Y'si var» / «Burada Y var» mı diyor? → есть kullanın: У меня есть брат. В доме есть кухня.
3. Sahiplikte kişiyi seçin: у меня / у тебя / у него / у неё / у нас / у вас / у них, sonra есть, sonra yalın isim.
Bu derste yalnız olumlu yapı var. «yok» (нет) ile olumsuzluk ve geçmiş/gelecek (был, будет) ileride işlenir.
Dersin Özeti
• Rusçada şimdiki zamanda «olmak» (быть) söylenmez: Я студент. Он дома. Дом большой.
• Türkçedeki «-im / -dir» ekinin şimdiki zaman karşılığı boşluktur.
• Varlık ve sahiplik için есть kullanılır: У меня есть брат.
• Sahiplik kalıbı: у меня / у тебя / у него / у неё / у нас / у вас / у них + есть + yalın isim.
• Tanımlama/niteleme cümlesinde есть yazılmaz; yalnız «var/sahip olmak» anlamında çıkar.
• Bu ders olumlu yapıyla sınırlıdır; нет ile olumsuzluk ve был/будет ileride gelir.