Множественное число
Çoğul
Bu derste ne öğreneceksiniz?
Öğrenci A1 isimlerinin yalın çoğul biçimini kurar: sert ünsüz ve -а/-я sonrası -ы/-и (к/г/х/ж/ш/щ/ч sonrası daima -и), nötr -о→-а / -е→-я, bazı eril isimler vurgulu -а; tekil ile çoğulu ayırt eder.
Çoğul nedir?
Bir nesneden birden fazla olduğunda Rusça ismi ÇOĞUL (множественное число) biçimine girer: стол (masa) → столы (masalar), книга (kitap) → книги (kitaplar).
Türkçede çoğul her zaman «-lar/-ler» ekiyle yapılır (masa-lar, ev-ler). Rusçada ise tek bir ek yoktur: ismin cinsiyetine ve son harfine göre ek değişir. En sık iki grup vardır: «-ы/-и» ve «-а/-я». Bu derste isimler yalın (sözlük/özne) hâlde çoğul olur; sayılarla ya da hâl çekimiyle çoğul (örneğin «iki masa») bu konunun dışındadır.
1. grup: -ы (sert ünsüz ve -а sonrası)
En yaygın çoğul eki «-ы»dır.
• Sert ünsüzle biten eril isimler: son harfe -ы ekle.
стол → столы, студент → студенты, магазин → магазины
• -а ile biten dişil isimler: -а düşer, yerine -ы gelir.
машина → машины, газета → газеты, школа → школы
Yani sözcüğün sonu sert bir ünsüzse ya da -а ise, normal çoğul «-ы»dır.
2. grup: -и (к, г, х, ж, ш, щ, ч sonrası — yazım kuralı)
Önemli bir yazım kuralı vardır: «к, г, х, ж, ш, щ, ч» harflerinden sonra ASLA -ы yazılmaz, onun yerine -и gelir.
книга → книги (не книгы!), ручка → ручки, сумка → сумки
ученик → ученики, язык → языки, урок → уроки
Bu yüzden bu harflerle biten kökler çoğulda «-и» alır. Aynı şekilde yumuşak biten isimler de -и alır (музей → музеи). Kural basit: ses к/г/х ya da ж/ш/щ/ч ise → -и.
3. grup: -а / -я (nötr isimler ve bazı eril isimler)
Bazı isimler çoğulda «-а» (ya da yumuşak «-я») alır.
• Nötr -о ile biten isimler: -о düşer, -а gelir.
окно → окна, слово → слова, письмо → письма, место → места
• Bazı eril isimler vurguyla -а alır (sık kullanılan kelimeler):
дом → дома, город → города, доктор → доктора, адрес → адреса
Bu grup -ы/-и grubundan ayrıdır; nötr -о gören öğrenci -а beklemelidir.
Tekil ve çoğulu yan yana
Çoğulu tanımak için ismin sonuna bakın: -ы/-и ya da -а/-я çoğul işaretidir. Aynı ismin tekili ve çoğulu farklı biter:
En sık üç hata
Türkçe konuşan öğrenciler genelde üç noktada yanılır:
Karar adımı
Bir ismi çoğul yaparken şu sırayı izle:
1. İsim nötr -о mu? (окно, слово) → -о düşer, -а gelir.
2. Kökün sonu к/г/х/ж/ш/щ/ч mı? (книга, ручка, ученик) → -и.
3. Değilse (sert ünsüz ya da -а): → -ы.
4. дом, город, доктор, адрес gibi sık eril kelimeler vurgulu -а alır; bunları kelime kelime hatırlayın.
Bu derste yalnız yalın çoğul vardır; sayılarla (iki, beş) çoğul ve hâl çekimi ileride gelir.
Dersin Özeti
• Rusçada çoğul tek bir ekle yapılmaz; cinsiyet ve son harfe göre değişir.
• Sert ünsüz + dişil -а → «-ы»: стол→столы, машина→машины.
• к/г/х/ж/ш/щ/ч sonrası daima «-и»: книга→книги, ученик→ученики.
• Nötr -о → «-а»: окно→окна, письмо→письма.
• Bazı sık eril isimler vurgulu «-а» alır: дом→дома, город→города.
• Tekil ve çoğul farklı biter; çoğul işareti -ы/-и ya da -а/-я.
• Bu derste yalın çoğul vardır; sayı ve hâl çekimi ileride.