Глагольное управление: базовые модели
Fiil yönetimi: temel kalıplar
Bu derste ne öğreneceksiniz?
Bu derse kadar hâlleri TEK TEK öğrendiniz: «-de» için предложный, «-i» için
винительный, «-e» için дательный… Her hâlin bir anlamı vardı.
Şimdi başka bir şey öğreniyorsunuz: bazı hâlleri anlam DEĞİL, FİİL seçer.
Я жду бра́та. beklemek → кого? (винительный)
Я звоню́ бра́ту. aramak → кому? (дательный)
Я благодарю́ бра́та. teşekkür → кого? (винительный)
Üç cümlede de aynı kişi var, ama üç fiil üç ayrı biçim istiyor. Hangi hâlin
geleceğini cümlenin anlamı değil, başındaki FİİL belirler. Buna **fiil
istemi** denir.
Türkçede de aynı şey vardır ve fark etmezsiniz: «arkadaşıMI bekliyorum» ama
«arkadaşıMA yardım ediyorum». Türkçe de fiile göre ek seçer. Sorun şudur:
**iki dilin seçtiği ek her zaman aynı değildir.**
помога́ть + кому́ = «-e yardım etmek» → UYUŞUR
интересова́ться + кем/чем = «-le ilgilenmek» → UYUŞUR
звони́ть + кому́ ≠ «-i aramak» → ÇATIŞIR
благодари́ть + кого́ ≠ «-e teşekkür etmek» → ÇATIŞIR
Bu yüzden hâli çeviremezsiniz. Fiili öğrenirken hâlini de birlikte
öğrenirsiniz — sözlükte de öyle yazar: «помога́ть кому?», «ждать кого́/что?».
Hâli cümle değil, fiil seçer
Şimdiye kadar hâlleri anlamlarıyla öğrendiniz: nerede → предложный,
neyi → винительный, kime → дательный. Bu doğruydu ve işinize yaradı.
Ama şu üç cümleye bakın:
Я жду бра́та. Kardeşimi bekliyorum.
Я звоню́ бра́ту. Kardeşimi arıyorum.
Я благодарю́ бра́та. Kardeşime teşekkür ediyorum.
Üçünde de aynı kişi («брат») var ve üçünde de Türkçe cümle neredeyse
aynı. Ama Rusça biçim değişiyor: **бра́та · бра́ту · бра́та**.
Değişen tek şey fiildir. Yani hâli seçen fiildir.
Buna **fiil istemi** (глаго́льное управле́ние) denir: her fiil kendi
tamamlayıcısını belli bir hâlde ister ve bu istek fiilin sözlük
maddesinin parçasıdır — tıpkı anlamı gibi.
Dört temel kalıp
A2 düzeyinde dört kalıp yeter. Her birini fiil listesiyle birlikte
ezberleyin; tek tek fiil değil, KALIP öğrenilir.
**1. кого́? что? — винительный**
ждать Я жду авто́бус. Otobüsü bekliyorum.
слу́шать Он слу́шает му́зыку. Müzik dinliyor.
благодари́ть Я благодарю́ врача́. Doktora teşekkür ediyorum.
**2. кому́? чему́? — дательный**
помога́ть Она́ помога́ет ма́ме. Annesine yardım ediyor.
звони́ть Я звоню́ подру́ге. Arkadaşımı arıyorum.
**3. кем? чем? — творительный**
интересова́ться Он интересу́ется спо́ртом. Sporla ilgileniyor.
занима́ться Я занима́юсь му́зыкой. Müzikle uğraşıyorum.
**4. о ком? о чём? — о + предложный**
говори́ть Мы говори́м о рабо́те. İş hakkında konuşuyoruz.
ду́мать Я ду́маю о семье́. Ailemi düşünüyorum.
расска́зывать Он расска́зывает о шко́ле. Okulu anlatıyor.
Dikkat: dördüncü kalıpta «о» sözcüğü kalıbın parçasıdır. «ду́маю семью́»
diye bir şey yoktur; «ду́мать» konusu daima «о + предложный» ile gelir.
Türkçeyle uyuşanlar — bunlar kolay
İyi haber: kalıpların bir kısmı Türkçeyle birebir örtüşür. Onlarda
Türkçe sezginiz doğru cevabı verir.
помога́ть + кому́ «-e yardım etmek»
Я помога́ю дру́гу. Arkadaşıma yardım ediyorum.
интересова́ться + чем «-le ilgilenmek»
Она́ интересу́ется му́зыкой. Müzikle ilgileniyor.
занима́ться + чем «-le uğraşmak»
Мы занима́емся спо́ртом. Sporla uğraşıyoruz.
слу́шать + что «-i dinlemek»
Я слу́шаю ра́дио. Radyo dinliyorum.
Bu dört kalıpta Türkçedeki eki Rusçaya çevirmek işe yarar. Onları
«güvenli» kutuya koyun.
Dördüncü kalıp yarı yarıya uyuşur: Türkçe «hakkında» diye ayrı bir
sözcük kullanır, Rusça «о» edatını kullanır — mantık aynıdır, ama
Rusça arkasından предложный ister:
говори́ть о рабо́те = iş HAKKINDA konuşmak
Türkçeyle çatışanlar — asıl öğrenilecek olanlar
Şimdi dersin çekirdeği. İki fiil Türkçenin tam TERSİNİ ister ve Türkçe
sezgisi burada sizi yanıltır.
**звони́ть — Türkçe «-i», Rusça «кому́»**
✘ Я звоню́ бра́та. (Türkçe «kardeşimi arıyorum» der)
✔ Я звоню́ бра́ту.
Rusça için «звонить» bir ULAŞMA fiilidir: birine ses gönderirsiniz.
Bu yüzden alıcı дательный hâlde durur.
**благодари́ть — Türkçe «-e», Rusça «кого́»**
Rusça için «благодарить» doğrudan bir NESNE alır: kişiyi
teşekkürle kaplarsınız.
İkisi birbirinin aynasıdır ve tam ters yönde şaşırtır. Bir arada
ezberleyin:
звоню́ кому́ · благодарю́ кого́
Edatlı kalıplar: отвеча́ть на · игра́ть в / игра́ть на
Bazı fiiller tamamlayıcısını yalın hâlde değil, EDATLA ister. Edat da
kalıbın parçasıdır ve arkasından hangi hâlin geleceğini o belirler.
**отвеча́ть на + винительный**
✘ Он отвеча́ет вопро́су. (Türkçe «soruYA cevap veriyor» der)
✔ Он отвеча́ет на вопро́с.
**игра́ть в + винительный** — oyun ve spor için
Он игра́ет в футбо́л. Futbol oynuyor.
Они́ игра́ют в ша́хматы. Satranç oynuyorlar.
**игра́ть на + предложный** — çalgı ve alet için
Она́ игра́ет на гита́ре. Gitar çalıyor.
Я игра́ю на компью́тере. Bilgisayarda oynuyorum.
Türkçe ikisini de tek biçimde söyler («futbol oynamak», «gitar
çalmak») ve hiçbir ek koymaz. Rusça ise ikisini AYIRIR: oynanan şey
«в», çalınan/kullanılan alet «на» alır.
«ждать» ve görünmez ek
«ждать» fiili винительный ister ve Türkçeyle uyuşur («-i beklemek»).
Ama bir tuzağı vardır: винительный hâlin eki her zaman GÖRÜNMEZ.
Cansız eril isimlerde винительный, yalın hâlle AYNIDIR:
Я жду авто́бус. (авто́бус — yalınla aynı)
Я жду уро́к. (уро́к — yalınla aynı)
Canlı eril isimlerde ise родительный ile aynıdır:
Я жду бра́та. (брат → бра́та)
Я жду врача́. (врач → врача́)
Dişil isimlerde ek açıkça görünür:
Я жду подру́гу. (подру́га → подру́гу)
Yani «жду автобус» cümlesinde ek yok diye hâl yok sanmayın: hâl vardır,
yalnız biçimi yalın hâle eşittir. Aynı kural «слу́шать» ve
«благодари́ть» için de geçerlidir.
Cümleyi kurarken sıra
**1. Önce fiili bulun, sonra hâli sorun.**
Türkçe cümledeki eke bakmayın; Rusça fiile bakın ve ona sorusunu sorun:
«кого́/что?» mu, «кому́?» mü, «чем?» mi, «о чём?» mü.
**2. Fiili sorusuyla birlikte ezberleyin.**
Sözlükte de böyle yazar. Defterinize fiili tek başına değil, kalıbıyla
yazın:
помога́ть кому́? ждать кого́/что? интересова́ться чем?
звони́ть кому́? благодари́ть кого́? говори́ть о чём?
**3. Edat varsa o da kalıbın parçasıdır.**
«отвеча́ть на что?», «игра́ть в что?», «игра́ть на чём?» — edatı atarsanız
kalıp çöker.
**4. Şüphedeyseniz Türkçeyi DEĞİL, örneği hatırlayın.**
«звоню́ бра́ту» cümlesini bir kez ezberlerseniz, Türkçenin «-i» eki sizi
bir daha yanıltmaz.
Türkçe konuşanın dört tipik hatası
**1. Türkçe eki çevirmek.**
✘ Я звоню́ бра́та. ✔ Я звоню́ бра́ту.
✘ Я благодарю́ врачу́. ✔ Я благодарю́ врача́.
Türkçedeki ek Rusça hâli belirlemez. Karar fiilindir.
**2. Edatı atmak.**
✘ Он отвеча́ет вопро́с. ✔ Он отвеча́ет на вопро́с.
✘ Я ду́маю семью́. ✔ Я ду́маю о семье́.
Edat kalıbın parçasıdır; anlamı taşıyan odur.
**3. «игра́ть в» ile «игра́ть на»yı karıştırmak.**
✘ Она́ игра́ет в гита́ре. ✔ Она́ игра́ет на гита́ре.
✘ Он игра́ет на футбо́л. ✔ Он игра́ет в футбо́л.
Oynanan oyun «в», çalınan alet «на».
**4. Eki görünmeyince hâl yok sanmak.**
«Я жду авто́бус» — авто́бус biçimi değişmedi ama винительный hâldedir.
Aynı cümlede «Я жду подру́гу» dediğinizde ek ortaya çıkar.
Özet
**Hâli fiil seçer — anlam değil.**
**Dört temel kalıp:**
кого́? что? → ждать · слу́шать · благодари́ть
кому́? чему́? → помога́ть · звони́ть
кем? чем? → интересова́ться · занима́ться
о ком? о чём? → говори́ть · ду́мать · расска́зывать
**Edatlı kalıplar:**
отвеча́ть на + винительный на вопро́с
игра́ть в + винительный в футбо́л (oyun, spor)
игра́ть на + предложный на гита́ре (alet, çalgı)
**Türkçeyle UYUŞANLAR** (sezgin doğru): помога́ть · интересова́ться ·
занима́ться · слу́шать
**Türkçeyle ÇATIŞANLAR** (sezgin yanıltır): звони́ть · благодари́ть ·
отвеча́ть на
Hafıza kancası: **fiili ezberlerken sorusunu da ezberle** —
«помога́ть кому́?», «ждать кого́?», «интересова́ться чем?».